Laatste preek        (Voor andere preken, klik hier:  2010  2011  2012
 
 

Een preek is niet gemaakt om te LEZEN maar om GEHOORD te worden, in het kader van een kerkdienst, waarin ook de muziek, de gebeden en de teksten een belangrijke rol spelen, en de sfeer van het SAMEN vieren bepalend is. Maar toch. Voor wie écht niet kon komen, of voor wie het nog eens na wil lezen, of voor al die andere aardige mensen die de moeite nemen om dit op te zoeken: mijn laatst-gehouden preek. Wil je reageren, graag!
 

Viering Elthetokerk 29 januari 2012

Kaars aansteken - tekst:
(uit Trouw, dinsdag 24 januari 2011 – citaat Bart Nooteboom, hoogleraar innovatiebeleid aan de Universiteit van Tilburg)
Religie zou ik definiëren als een gerichtheid op iets dat het zelf overstijgt en een bron vormt van ontzag, inspiratie en liefde. Die bron kan een God zijn, maar ook de natuur, of het leven, de samenleving of de andere mens.

Verhaal voor de kinderen:
Vandaag gaat het in de kerkdienst over 'groeien'. Daar wil ik jullie een verhaaltje over vertellen Het gaat over een meisje, Sterre heet ze, die een heel leuke vakantie had gehad. Het was de laatste dag, morgen moest ze weer naar school, en ze werd er helemaal chagrijnig van. Boos zat ze op een grote stoel, en dacht na. Toen opeens stond ze met een ruk op, en ging naar haar moeder. ‘Mam’, zei ze. ‘Ja’, zei haar moeder, die net met het eten bezig was. ‘Mam, ik moet je wat vertellen. Ik heb besloten dat ik voortaan kind wil blijven, ik hoef niet meer groot te worden. Dat gedoe allemaal, van school, en huiswerk, en straks weer naar een ándere school, en nóg meer huiswerk… ik doe het niet meer. Ik hoef helemaal niet groot te worden, ik wil gewoon lekker altijd zo blijven en lekker TV kijken en niks doen’. Haar moeder keek eens opzij. Meende ze dat nou echt? Maar haar dochter zag er heel vastbesloten uit. Tja. Wat nu? Toen kreeg ze een idee. ‘Nou’, zei ze, ‘dan zal ik maar wat minder eten koken, want als je niet meer groeit, hoef je natuurlijk ook niet meer te eten’. Vrolijk ging ze verder roeren in een pan met saus, die heel lekker rook. ‘Mmm’, zei Sterre een beetje geschrokken, niet meer eten? Ik heb juist zo’n honger! ‘Ach’, zei haar moeder, ‘wat jammer nou’, maar ze keek helemaal niet alsof ze het erg vond. Sterre slofte weer terug naar haar stoel, en dacht er nog eens over na. Leuk hoor, zo’n moeder. Weet je wat, ze ging gewoon zélf leren koken, dan kon ze zelf bepalen wanneer en wat ze zou eten! Maar… dan was ze wèl weer aan het leren, dan kon ze eigenlijk misschien toch maar beter gewoon weer naar school gaan en op de gewone manier groot worden. Klein zijn was leuk, maar groeien en groot zijn had toch ook zo zijn goede kanten. Tevreden ging Sterre de tafel dekken, helemaal uit zichzelf. Haar moeder zag het, en moest erom lachen. Kijk, Sterre was weer een beetje gegroeid!

Eerste schriftlezing: Marcus 1: 16-20
Simon, Andreas, Jakobus en Johannes geroepen
Toen Jezus langs het Meer van Galilea liep, zag hij Simon en Andreas, de broer van Simon, die hun netten uitwierpen in het meer; het waren vissers. Jezus zei tegen hen: ‘Kom, volg mij! Ik zal van jullie vissers van mensen maken.’ Meteen lieten ze hun netten achter en volgden hem. 19 Iets verderop zag hij Jakobus, de zoon van Zebedeüs, en zijn broer Johannes, die in hun boot bezig waren met het herstellen van de netten, en direct riep hij hen. Ze lieten hun vader Zebedeüs met de dagloners achter in de boot en volgden hem.

Tweede schriftlezing: Kolossenzen 1: 1-12
Van Paulus, door Gods wil apostel van Christus Jezus, en van onze broeder Timoteüs. Aan de heiligen in Kolosse, gelovige broeders en zusters die één zijn in Christus. Genade zij u en vrede van God, onze Vader.
In al onze gebeden danken wij God, de Vader van onze Heer Jezus Christus, voor u, want we hebben gehoord dat u in Christus Jezus gelooft en alle heiligen liefhebt, omdat u hoopt op wat in de hemel voor u gereedligt. Daarover hebt u gehoord toen aan u de waarheid verkondigd werd en het evangelie u bereikte. Overal in de wereld draagt het vrucht en groeit het, ook bij u, vanaf de dag dat u over Gods genade hoorde en de ware betekenis ervan begreep. Onze geliefde medewerker Epafras, die zich als trouw dienaar van Christus voor u inzet, heeft u daarin onderwezen. En hij heeft ons verteld over de liefde die de Geest in u opwekt.
Daarom bidden wij onophoudelijk voor u, vanaf de dag dat we dat gehoord hebben. We vragen dat u Gods wil ten volle mag leren kennen door de wijsheid en het inzicht die zijn Geest u schenkt. Dan zult u leven zoals het past tegenover de Heer, hem volkomen welgevallig. U zult vrucht dragen door al het goede dat u doet, uw kennis van God zal groeien en u zult door zijn luisterrijke macht de kracht ontvangen om alles vol te houden en alles te verdragen.
Breng dus met vreugde dank aan de Vader. Hij stelt u in staat om te delen in de erfenis die alle heiligen wacht in het licht.

Preek:
Vandaag wil ik graag samen met u nadenken over groei en verandering. Ik vond het wel een leuk thema voor deze dienst, waarbij we wat de muziek betreft juist terugkeren naar heel vroeger. Mooi om te zien hoe aandacht voor de traditie niet tegengesteld hoeft te zijn aan groei en verandering: wij genieten niet alleen van dit mooie koorgezang, we leren er misschien ook nog van, al was het maar op hoeveel verschillende manieren God in de loop der eeuwen is toegezongen! Het Gregoriaans vormt al sinds de 9e eeuw een vast onderdeel van de kerkelijke liturgie in West-Europa. De term verwijst naar paus Gregorius de eerste (rond 600). Hij was zeer geïnteresseerd in liturgie, en heeft waarschijnlijk voor het eerst richtlijnen opgesteld, waaraan de kerkelijke muziek moest voldoen. Die verzon hij niet zelf, dikke kans dat hij zich baseerde op al eeuwenlang bestaande liederen, alles in het Latijn, de kerktaal. Pas aan het eind van de middeleeuwen veranderde dat, en dat had ook met de reformatie te maken, toen mensen niet alleen zelf de bijbel gingen lezen, maar ook zelf gingen zingen in plaats van alleen maar luisteren naar het koor. Dat werden om te beginnen de berijmde psalmen op eenvoudige melodieën van bestaande volksliedjes. De katholieke mis veranderde ook, we weten allemaal wel hoe beroemdheden als Bach (die overigens protestants was) en Mozart en Vivaldi (die was ook priester) prachtige kerkmuziek hebben gecomponeerd. Het Gregoriaans raakte wat op de achtergrond, maar beleefde vanaf de 20e eeuw toch weer een revival. Ik was een paar weken geleden in de Notre Dame, in Parijs, en daar wordt iedere zondag een mis gevierd met Gregoriaanse zang. Al luisterend (en het was prachtig) begreep ik daar weer eens hoe muziek en woorden één geheel kunnen vormen, elkaar ondersteunen maar ook als het ware in dat samenspel boven zichzelf uit kunnen stijgen, en zo naar de hemel verwijzen. Daarom is een kerkdienst zonder muziek eigenlijk ondenkbaar. Wij hebben vanochtend natuurlijk  een bijzondere mix van stijlen, van heel oud naar… nee, ‘nieuw’ kan ik niet zeggen, de liederen uit Tussentijds zijn vaak ook al minstens zo’n 30 jaar oud. Die bundel werd in 2005 uitgegeven, in afwachting van de nieuwe liedbundel, die dit jaar verwacht wordt en in de plaats van het liedboek voor de kerken uit 1970 zal komen. Hoog tijd, ik zie er naar uit, want veel liederen zijn echt verouderd. Dat is een verschil met die Gregoriaanse koorzang in het Latijn: die heeft een soort eeuwigheidswaarde, die de liederen bedoeld voor gewone kerkmensen niet hebben. Tijden veranderen, en ze veranderen snel. Ons taalgebruik verandert, en, vooral als het om vrijzinnigen gaat: onze ideeën veranderen ook.

Is dat groei? Of alleen maar verandering? Wie groeit verandert, maar andersom is elke verandering nog geen groei, het kan ook krimp zijn, er kan iets verdwijnen, dood gaan. Groei heeft altijd met leven te maken. Ik hoef ter illustratie maar naar mijn kleinkinderen te kijken: vanaf het moment dat ze geboren zijn veranderen ze in een rap tempo. ‘Wat ben je weer gegroeid’ roep ik dan, als ik ze weer zie, als een echte oma die het allemaal niet meer zo goed kan bijhouden… Toch blijven ze vanaf het eerste moment datzelfde kleinkind, en hou ik alleen maar steeds meer van ze.
Dan hebben we het over lichamelijke groei, intellectuele groei ook, maar er bestaat ook zoiets als spirituele groei. Je kan ook groeien in je geloof. Dat betekent, dat de basis prima is, zoals die pasgeboren baby, maar dat er nog van alles te ontwikkelen valt. Een geweldig idee toch. Paulus gebruikt de symboliek van de boom, die groeit en steeds weer vrucht draagt. Die vrucht, dat is wat je doet in dit leven. Want alleen maar innerlijk groeien, dat is maar de helft van het plaatje, als een lied met alleen maar tekst, je moet er ook bij gaan zingen, het moet zichtbaar, hoorbaar worden.

Maar groeien gaat niet vanzelf. Een baby heeft er eten voor nodig, en liefde en aandacht. Spirituele groei vraagt ook liefde en aandacht, en bepaalde vormen van voedsel. Voor de één zijn dat de kerkdiensten, voor een ander het zingen in een koor, het kan meditatie zijn, of Bijbellezen, en ga zo maar door. Met wat zoeken kan iedereen zijn of haar eigen manier vinden, om te groeien in het geloof.
‘Moet dat dan? Is dat nodig?’ vraagt u misschien. Je kan toch ook helemaal tevreden zijn met de situatie zoals die nu is? Gek, als ik in mijn kinderverhaaltje Sofie laat besluiten dat ze het wel best vindt zo, begrijpt iedereen dat dat niet kan. Je kan nou eenmaal niet eeuwig kind blijven, al is het als volwassene wel weer belangrijk om dat kind in jezelf serieus te blijven nemen, maar dat is weer een ander verhaal. Toch vinden sommige mensen het volstrekt vanzelfsprekend dat ze nog precies hetzelfde geloven als in hun jeugd, er is nooit iets veranderd. Dan is het niet zo gek, dat je geloof steeds verder af komt te staan van het gewone dagelijkse leven, want daarin ben je wel gegroeid en veranderd. Het zou dus minstens zo moeten zijn, dat jouw manier van geloven mee-ontwikkelt met de rest, maar dat betekent ook dat je daar tijd en energie in moet steken. Veranderen is altijd een beetje eng, zeker ook in het geloof, want je weet wel wat je hebt, maar niet wat je krijgt. Misschien raak je je hele geloof wel kwijt, als je er goed over gaat nadenken! Maar veranderen door te groeien betekent niet dat je het oude ontkent, het bouwt erop voort. Dezelfde redenering gaat op voor geestelijke groei, spirituele groei, hoe je het maar noemen wil. Paulus noemt het: ‘groei van de kennis van God’. Daarmee trekt hij het in de relatiesfeer: relaties kosten nu eenmaal tijd en aandacht, je groeit aan elkaar en met elkaar, en blijft dat achterwege, dan bloedt de relatie langzaam dood. Wil je een relatie met God, dan zal je daar tijd en aandacht aan moeten besteden. Is het, in het verlengde daarvan,  je verlangen om te groeien als mens, meer in contact te leven met je ziel, met je diepste zelf, dan zal je daar tijd en aandacht aan moeten besteden, het gaat niet vanzelf.
Eigenlijk is dit een ouderwetse oproep tot bekering. Maar dan wel een bekering die geen mens afkeurt, niet zegt dat je niet deugt en dat daar verandering in moet komen. We hebben het hier over een ander soort verandering, de groei-soort. Dat begint met het serieus nemen van jezelf, jezelf als het ware door de liefdevolle ogen van God bekijken, en zien dat je zeer de moeite waard bent, en dat er geweldige groeikansen zijn, je hoeft die kansen alleen maar te ontdekken en aan te grijpen. Dat heeft niets te maken met een bepaalde leeftijd, je bent er ook nooit te oud voor. Integendeel zelfs, misschien is het wel gemakkelijker als je ouder bent, ze zeggen niet voor niets ‘de wijsheid komt met de jaren’. En juist bij het ouder worden word je vaak bijna gedwongen tot geestelijke groei, door alle tegenslag waar je mee te maken krijgt en waar je je antwoorden op zal moeten vinden. Ook daar hebben we een spreekwoord voor.. ‘door schade en schande wijs worden’.

Nu gooi ik in de gauwigheid wel spirituele groei, geloofsgroei en groei in wijsheid op één hoop: ik denk wel dat dat kan. Al ben ik ook de eerste om toe te geven dat er hele wijze mensen zijn, die niets hebben met God of geloof. Maar andersom kan je volgens mij niet echt groeien in geloof zonder daar ook wijzer van te worden, en dat heeft alles te maken met het hoofdbestanddeel van geloof, namelijk de liefde. Groeien in geloof is ook altijd groeien in de liefde, zo niet, dan ben je hoogstens aan het groeien in kennis van de bijbel, of kennis van de theologie - het sleutelwoord is dan ‘kennis’. Mensen kunnen een geweldige kennis opbouwen, maar dat betekent nog niet dat ze wijs zijn. Om wijs te zijn heb je, naast kennis, liefde nodig, betrokkenheid, openheid vooral ook. Die liefdevolle openheid zorgt er o.a. voor, dat je kan groeien. Mensen die alles al denken te weten, ontzeggen zichzelf die mogelijkheid.

Groei, dat zult u wel met me eens zijn, zorgt dus altijd voor verandering, groei is het leven zelf. Dat kan heel geleidelijk gaan, en soms ook met een schok. Het verhaal uit Marcus, waar Jezus een paar leerlingen oproept hem te volgen, is een duidelijk voorbeeld van zo’n groeischok. Zo zullen ze het in ieder geval wel ervaren hebben – hun hele leven veranderde op het moment dat ze besloten Jezus te volgen, alhoewel ze dat pas gaandeweg leerden begrijpen. Zo’n zelfde besluit kunnen wij niet nemen, Jezus staat hier niet vanmiddag bij de halte van de fast ferry te roepen. Wij zullen dus zelf uit moeten maken wat het betekent om Jezus te volgen, of we dat willen, en hoe we dat dan vorm gaan geven. Maar als je besluit spiritueel te groeien, is het wel nuttig om het ook concreet te maken, en het niet bij vage wensen te laten, zo van ‘ik zal eens wat vaker naar de kerk gaan’. Je kunt het beter wat kleiner en concreet houden. Zoals ‘ik plan het in ieder geval 1x per maand in’… om maar een voorbeeld te noemen (al vind ik het wel een erg góed voorbeeld ?). Maar ik zei het al, iedereen moet daar zijn eigen manier voor vinden. Vind je eigen weg, groei in kennis van God, en naarmate die kennis groeit ontdek je steeds meer onvermoede mogelijkheden, je ontdekt steeds meer God.  Paulus noemt dat de wijsheid en het inzicht die Gods Geest ons schenkt, de liefde die de Geest in ons opwekt. Hij wil maar zeggen: dit soort van groeien doe je nooit alleen, je hebt een leraar die tegelijk vader en moeder is, één die niets liever wil dan jouw geluk. Amen.

Gebed:
God van alle eeuwen, wij danken u dat we mogen hopen en mogen vertrouwen op u, dat u als helper altijd groter bent dan onze nood. Wij bidden u, help ons te groeien in kennis, in wijsheid en in liefde. Wees deze wereld nabij, help de angst te overwinnen, die veranderingen ten goede zo vaak in de weg staat. Daarom bidden wij…

God van alle eeuwen, wij danken u dat we mogen hopen en mogen vertrouwen op u, dat u als helper altijd groter bent dan onze nood. Wij bidden u, wees de zieken nabij, de mensen die lijden onder allerlei spanningen, die bang zijn voor de toekomst. Wij bidden u vandaag in het bijzonder voor de mensen die afgelopen week in het ziekenhuis lagen, zoals …
Daarom bidden wij…

God van alle eeuwen, wij danken u dat we mogen hopen en mogen vertrouwen op u, dat u als helper altijd groter bent dan onze nood. Wij bidden u: Geef ons de kracht om te aanvaarden wat niet te veranderen valt, de moed om te veranderen wat we kunnen, en de wijsheid om die twee te onderscheiden. Daarom bidden wij…

 

Nieuwe preektekst is te verwachten na 29 januari 2012 a.s.
U bent natuurlijk op alle zondagen ook welkom
in de Elthetokerk,Blokweerweg 22, Alblasserdam, zondagmorgen om 10 uur.

 
rooster alle diensten: zie www.elthetokerk.nl - rooster diensten ds. Rikkert

Reactie in het gastenboek... 
gastenboek@rinirikkert.nl

Terug naar blz.: preken 2011